Prymasowskie Wyższe Seminarium Duchowne w Gnieźnie

czwartek, 09 września, czytania na dziś

Dom rekolekcyjno - wypoczynkowy w Dębkach

Dębki - nadmorska wieś wypoczynkowa
| Plan Dębek | Regulamin "Kryzanówki" |

Dębki to mała kaszubska wioseczka na północy Polski nad samym Bałtykiem. Rozciąga się wzdłuż wybrzeża na przestrzeni dwóch kilometrów na wschód od rzeczki Piaśnica w stronę Karwii. Wzdłuż tej rzeczki w latach 1918 - 1939 przebiegała granica Polski z Niemcami. Wybrzeże do lat dwudziestych było niezalesione, jego jedynym urokiem była szeroka piękna plaża. Teren wioski bardzo ubogi, w głąb lądu ciągną łąki i pastwiska, często zalewane, natomiast w stronę Żarnowca i Odargowa rozciągają się pola uprawne, ale ziemia mało wydajna. Do początku lat siedemdziesiątych dojazd do wioski był bardzo trudny, polnymi drogami z Żarnowca lub z Krokowej, najbliższej stacji kolejowej. Przed I Wojną Światową mieszkało tu niewielu ludzi, było bowiem zaledwie 11 gospodarstw, utrzymujących się z uprawy ziemi, hodowli i połowów morskich. Po roku 1918 trzy z gospodarstw należały do rodzin niemieckich, a osiem do kaszubskich. Były to rodziny Jana Greny, Józefa Dominika, Kolpy, Jana Kura, Augusta Kura, Dettlaffki, Augustyna Greny i Fleminga. Niektóre z tych rodzin, wyprzedawszy pod koniec lat dwudziestych grunty na działki dla letników, przeniosły się do miejscowości położonych w głębi lądu.

Historia Dębek jako letniska wiąże się z profesorami medycyny z Poznania. Uroki letniskowe Dębek pierwszy dostrzegł profesor Jurasz senior. Nabył on w roku 1922 od Jana Greny działkę dla swej córki Hinzowej, dla której wybudował drewniany domek. W tymże roku u Jana Greny zamieszkali państwo Iwaszkiewiczowie, którzy również nabyli działkę i w roku 1923 pierwsi wybudowali domek letniskowy. Od roku 1922 zaczęła się swego rodzaju "parcelacja" Dębek. Państwo Bronisław i Karolina Niklewscy z Poznania nabyli kilka morgów uprawnej ziemi i dom pod strzechą od Fleminga, a profesor Adam Wrzosek z Poznania wraz z żoną Marią zakupili całe gospodarstwo Jana Greny. Profesor Jurasz junior nabył działkę od Dettlaffki. Zawiązała się nawet spółka profesorska - m.in. profesorowie Sajdak i Moczarski - która zamierzała zabudować teren po Dettlaffce i zabezpieczyć jej utrzymanie. Ale spółka nie za bardzo wywiązywała się ze zobowiązań.

W latach międzywojennych zainteresowanie Dębkami wzrastało. Ludzie mimo trudnego dojazdu, chętnie przyjeżdżali na wypoczynek nad pełne morze. Przyciągała ich szeroka piaszczysta plaża i spokój odludzia. Przyjeżdżały liczne grupy młodzieży, zwłaszcza harcerzy z Poznania, którzy upodobali sobie tę miejscowość. Zamieszkiwali na lato pod namiotami.

Po odzyskaniu niepodległości przyjeżdżały tu ważne osobistości: Kazimierz Sosnowski i Feliks Nowowiejski, który skomponował tu muzykę do hymnu o Matce Boskiej.

Dla rozwoju Dębek jako wsi letniskowej decydujący był rok 1935. Ponieważ daleko było do kościoła (do Żarnowca ok. 5 km drogami przez pola i łąki), żona profesora Wrzoska, kobieta przedsiębiorcza i pełna inicjatywy, a przy tym pobożna, już wcześniej poprzez swoje dawne kontakty jeszcze z Krakowa z Księżmi Zmartwychwstańcami w porozumieniu z władzą kościelną nawiązała bliższą współpracę z ks. Jakubem Kuklińskim ze Zgromadzenia Księży Zmartwychwstańców. Upodobał on sobie Dębki, tak że przejął opiekę duszpasterską nad letnikami. Mszę św. początkowo odprawiano w niedzielę w odpowiednio przysposobionej stodole państwa Wrzosków (stanowiła ona jedną całość wraz budynkiem na trzodę i z domem mieszkalnym). Wkrótce jednak państwo Wrzoskowie odstąpili część terenu Zgromadzeniu, na którym Księża Zmartwychwstańcy rozpoczęli budowę kaplicy i domu mieszkalnego. Już w roku 1935 poświęcono drewnianą kaplicę według projektu inż. arch. T. Hornunga. Kaplica ta wraz z domem stała się ośrodkiem wypoczynku dla coraz liczniej przyjeżdżających tu księży z całej Polski i życia religijnego dla mieszkańców i letników.

W tymże roku 1935 także państwo Wrzoskowie gruntownie przeorganizowali swoje "gospodarstwo". Dotychczasowe pomieszczenie, obejmujące pod jednym dachem dom mieszkalny, oborę i stodołę, całkowicie przebudowali. Powstał dom w kształcie dworku, w którym na parterze było 9 pokoi i 2 kuchnie, a na górze 5 pokoi mansardowych. Zabudowania gospodarcze zamienili na piękny ośrodek rekreacyjny.

W pobliżu na ziemi Wrzosków uniwersytecka Fundacja z Poznania im. Rektora Heliodora Święcickiego Nauka i Praca, wybudowała obszerny dobrze wyposażony piętrowy dom na 50 łóżek. W jednym z pomieszczeń domu profesora Wrzoska wydzielono izbę jako zawiązek dla kaszubskich zbiorów etnograficznych. Ponieważ pamiątek przybywało, wkrótce wybudowano obok domek w stylu chaty kaszubskiej, która w przyszłości miała się stać zaczątkiem regionalnego muzeum.

W tymże roku 1935 dr Stanisław Kryzan , dyr. Zakładu Psychiatrycznego w Kocborowie, wybudował w pobliżu kaplicy mały domek letniskowy. Na tej działce obecnie stoi dom letniskowy Prymasowskiego Wyższego Seminarium Duchownego.

W tym okresie - przy dużym wsparciu Cyryla Ratajskiego, późniejszego prezydenta Poznania, a wówczas ministra spraw wewnętrznych i kuratora Fundacji Nauka i Praca - wybudowano w Dębkach piętrową szkołę wraz z mieszkaniem dla nauczyciela.

W roku 1939 rozpoczęto budowę brukowanej drogi z Odargowa do Dębek (drogę tę dokończono dopiero w początkach lat 70.).

Okres okupacji był bardzo trudny dla Dębek. Niemcy zamierzali zniszczyć wieś jako letnisko. Całkowicie zburzyli dom Fundacji Nauka i Praca, chatę na zbiory pamiątek kaszubskich i wiele domków letniskowych, m.in. państwa Iwaszkiewiczów, Otmańskich, pani Hinzowej; częściowo zdewastowali domy państwa Niklewskich, wilę Gumińskich, kaplicę i dom Księży Zmartwychwstańców oraz dom państwa Wrzosków.

Po wojnie wnet przystąpiono do odbudowy zabudowań i domków letniskowych. Księża Zmartwychwstańcy już w 1948 roku odbudowali kaplicę i dom dzięki inicjatywie ks. Ignacego Grzybowskiego, który stał się legendą Dębek jako duszpasterz i organizator wypoczynku. Dzięki niemu kaplica stała się w sezonie letnim centrum życia religijnego dla wczasowiczów i stałych mieszkańców Dębek, a dom Księży Zmarwychwstańców ośrodkiem rekolekcyjnym i wypoczynkowym w ciągu całego roku. Tu zjeżdżali się księża z całej Polski, młodzi i starzy, wikariusze, proboszczowie, poważni prałaci i biskupi. Spotykali się na plaży i w kaplicy, przy stole oraz na "nocnych rodaków rozmowach".

Również państwo Wrzoskowie stosunkowo wnet odbudowali swoje "gospodarstwo". Nie odbudowano jednak domu Fundacji Nauka i Praca, ponieważ wszystkie fundacje zostały rozwiązane dekretem władz państwowych, oraz chaty dla zbiorów kaszubskich (wszystkie pamiątki zaginęły).

Państwo Maria i Adam Wrzoskowie są rodziną chyba najbardziej zasłużoną dla Dębek jako letniska. Żona profesora Wrzoska była inspiratorką i organizatorką wielu przedsięwzięć; zmarła 21 czerwca 1952 roku. Profesor dożył sędziwego wieku 89, zmarł 26 lutego 1965. Obecnie ziemię i "gospodarstwo" po Wrzoskach przejął "Caritas" Archidiecezji Poznańskiej, gruntownie przebudowując całe obejście.

Źródłem do opracowania powyższej historii Dębek jako wsi letniskowej jest obszerna relacja, którą wpisał - jak sądzę - ręką własną prof. Adam Wrzosek w grudniu 1957 roku do kroniki domu Księży Zmartwychwstańców. Kronika obejmuje lata 1951 - 1999), a relacja, którą sporządził prof. Wrzosek, dotyczy lat międzywojennych.

Ks. Prof. Antoni Siemianowski
Dębki - Gniezno, kwiecień 2003.